Browsing Category

Cryptocurrencies

Bitcoin bubbel
Bitcoin, Cryptocurrencies,

Is bitcoin een bubbel?

Sommige mensen vragen zich af of bitcoin (en crypto in het algemeen) een bubbel, oftewel een zeepbel, is die uit elkaar kan spatten. Het antwoord daarop is geen simpele ja/nee, maar verdient enige nuance. In dit artikel leggen we je uit of bitcoin een bubbel is.

Wat is een bubbel?

De economie beweegt zich in cycli. Soms gaat het jarenlang goed met de economie en zijn er gouden bergen in zicht. De prijzen van bezittingen worden dan opgeblazen tot voorbij eerdere recordhoogtes. De plotselinge stijging van deze bezittingen wordt niet ondersteund door de onderliggende fundamenten, maar vindt enkel plaats door uitbundig gedrag in de markt. Bubbels zorgen ervoor dat geld van investeerders verplaatst naar gebieden die in korte tijd een hele snelle groei laten zien. VanDale definieert een zeepbel als een “toestand waarin door groot optimisme bepaalde prijzen of koersen te hoog geworden zijn, zodat ineenstorting dreigt“. Wanneer er geen mensen meer zijn die voor de hoofdprijs willen kopen, dan kan het sentiment omslaan en kan er massale verkoop plaatsvinden. Het geld van investeerders verplaatst zich dan terug naar andere bezittingen, waardoor de prijs daalt. Dat is dan het begin van de bubbel die uiteenspat. Een bubbel is in theorie mogelijk met bijvoorbeeld aandelen, huizen, bedrijven of met nieuwe soorten activa, zoals de bitcoin.

In de figuur hieronder zie je een overzicht van een aantal bekende bubbels in de geschiedenis.

Bubbles in history

Hieronder zullen we een aantal bekende bubbels bespreken.

Tulpenmanie (1636-1637)

In de 17e eeuw steeg de prijs van tulpenbollen in Nederland in korte tijd enorm veel. De prijs van een tulpenbol was op een gegeven moment vergelijkbaar met de prijs van een grachtenpand in Amsterdam. Er was een enorm verschil tussen de daadwerkelijke waarde van een tulp en de prijs die ervoor werd betaald. In de eerste maanden van 1637 stortte de tulpenmarkt echter helemaal in. Een paar maanden later werden tulpen verkocht voor 1/100 van de prijs van een paar maanden daarvoor. De tulpenmanie wordt door veel economen gezien als de eerste bubbel in de geschiedenis. Tulpen zijn na de bubbel natuurlijk niet verdwenen, en zijn tegenwoordig nog steeds een belangrijk onderdeel van de Nederlandse economie.

Tulpenmanie

Dot.com bubbel (2000)

Rond het jaar 2000 ging de waarde van internetbedrijven in korte tijd flink omhoog. Het internet bestond net een paar jaar, en mensen begonnen de eindeloze mogelijkheden ervan in te zien. Investeerders kochten voor een hoge prijs aandelen van technologiebedrijven, in de hoop dat ze deze later weer voor meer geld konden verkopen. De waardering van technologiebedrijven schoot omhoog. Zolang je maar .com in de bedrijfsnaam had, was je onderdeel van de hype. Een voorbeeld was Pets.com, dat zich richtte op het verkopen van producten aan mensen met huisdieren. Veel van deze bedrijven gaven enorme bakken met geld uit, maar hadden nog geen manier gevonden om rendabel te worden. Investeerders staken geld in bedrijven die nog nooit winst hadden gemaakt. Het was pure speculatie, gebaseerd op het positieve sentiment in de markt. Toen in 2001 bleek dat deze bedrijven de torenhoge verwachtingen van enorme winsten niet waar konden maken, verloren investeerders het vertrouwen en vond er een grote correctie plaats. Investeerders verkochten massaal hun aandelen, waardoor de aandelenprijzen ineenstortten. Veel investeerders verloren hun geld. Ook gingen veel bedrijven failliet. De grootte van de Dot.com crash was naar schatting ongeveer 3-5 triljoen dollar. Maar ondanks de failliete bedrijven en het verdampte geld, bleef een belangrijke nieuwe technologie overeind: het internet.

Sommige van de jonge internetbedrijven die de Dot.com bubbel hebben overleefd waren Amazon, eBay en Google. Deze hebben vervolgens de sectoren waarin zij opereren compleet vernieuwd. Het duurde 17 jaar voordat de Nasdaq technology index weer evenveel waard was als tijdens de Dot.com crash. Zo was een aandeel Microsoft 59 dollar tijdens de piek van de Dot.com crash in 2000. Het aandeel Microsoft bereikte dit bedrag pas weer eind 2016.

Dotcom bubbel

Huizenmarkt (2008)

Na de Dot.com bubbel had de Federal Reserve in Amerika de rente bewust laag gehouden. Ook waren in Amerika de eisen die aan huizenkopers werden gesteld zwak. Er werden hypotheken verstrekt aan mensen die ze eigenlijk niet konden betalen. Er wordt geschat dat ongeveer 56% van de huizen werd gekocht door mensen die ze onder normale omstandigheden niet konden betalen. Daarnaast werd ervan uitgegaan dat de huizenprijzen voor altijd zouden blijven stijgen. Investeerders staken massaal hun geld in huizen. Er was sprake van speculatie op de huizenmarkt. De huizenprijzen stegen flink door de grote vraag naar huizen. Toen bleek dat huizenprijzen wel degelijk ook konden dalen, kwamen veel banken en andere financiële instellingen in de problemen. Veel mensen konden hun hypotheek niet meer betalen en moesten noodgedwongen hun huis uit. De banken konden die huizen niet meer voor de gewenste prijs verkopen op de markt, waardoor de totale huizenmarkt instortte. Sommige huizen verloren wel 40% van hun waarde. Het huis van veel mensen was plotseling veel minder waard geworden. Banken maakten grote verliezen en sommige bedrijven (zoals Lehman Brothers) gingen zelfs failliet. De crisis op de huizenmarkt zorgde voor onrust op de financiële markten, wat uiteindelijke leidde tot een wereldwijde economische crisis.

Wat kenmerkt een bubbel?

Iets is een bubbel als het voor meer wordt verhandeld dan de intrinsieke waarde. Echter is het extreem moeilijk om van tevoren aan te wijzen welke markt zich met zekerheid in een bubbel bevindt. Dat komt omdat het vaak lastig is vast te stellen wat de intrinsieke waarde van iets is. Veel bubbels worden pas achteraf met zekerheid vastgesteld.

Een bekende anekdote is van Joe Kennedy, een rijke Amerikaanse zakenman. Toen hij in de jaren ’20 van de 20e eeuw advies kreeg van een schoenenpoetser in welke aandelen hij moest investeren, besloot hij om al zijn aandelen te verkopen. Hij dacht dat als de schoenenpoetser advies over aandelen heeft, de aandelenmarkt te uitbundig was geworden. Kort daarna stortten de aandelenmarkten in (de beurskrach van 1929), wat leidde tot een grote economische crisis.

Volgens Nobelprijswinnaar Robert Shiller (die onderzoek heeft gedaan naar zeepbellen in de economie) heeft een bubbel de volgende kenmerken:

  • Een sterke stijging van de prijs. De belegging is duur ten opzichte van het eigen verleden.
  • Een periode van euforie, waarbij mensen denken dat de prijs van een goed alleen maar kan stijgen. Natuurlijk kan iets niet voor altijd stijgen. Maar deze rationele overweging maakt in dat geval plaats voor hebzucht. Het irrationele wordt plotseling rationeel: je bent haast gek als je niet meedoet. Mensen zijn bang de boot te missen en kopen enkel met het idee dat iets in waarde stijgt.
  • Veel media-aandacht voor het fenomeen.
  • Verhalen van mensen die enorm veel geld verdienen, waardoor andere mensen ook willen meedoen.
  • Een groeiende interesse in de activa bij het brede publiek.
  • Theorieën die stellen dat het dit keer écht anders is. Veel bubbels ontstaan door nieuwe ontwikkelingen. Zo waren rond het jaar 2000 internetbedrijven nieuw. Vaak denken mensen dat omdat iets nieuw is, het deze keer anders is.

Bubbels en nieuwe technologie

Het uiteenspatten van een bubbel betekent echter niet per se het einde van die technologie. Spoorwegen, radio en het internet ondervonden allemaal een bubbel voordat ze mainstream gingen. Veel revolutionaire technologieën die de wereld hebben veranderd, hebben in het verleden te maken gehad met een bubbel.

Bitcoin: de ultieme zeepbel?

De waarde van de bitcoin is in korte tijd enorm gestegen. Waar een bitcoin begin 2017 nog rond de 1000 dollar waard was, was hij eind 2017 bijna 20.000 dollar. Dat is een rendement van 1900%! De digitale goudkoorts is als volgt ontstaan. Veel mensen, die niks van bitcoin of blockchain af weten, zijn door de hype inmiddels ingestapt. Deze mensen werden aangestoken door verhalen over snelle winsten van vrienden en buren. De koers is hierdoor verder gestegen. Mensen waren bang om de boot te missen, wat een fase is die zich bij elke zeepbel voordoet.

Echter gebruiken weinig mensen bitcoin als betaalmiddel. Mensen kopen een bitcoin voor 15.000 euro voornamelijk om het later voor meer geld aan een nog grotere gek te verkopen. In dat opzicht is de bitcoin een voorbeeld van de greater fool theory.

Bitcoin prijs in dollar

De bitcoin en de onderliggende technologie (de blockchain) zijn nog volop in ontwikkeling. Het is nog onzeker welke rol ze in onze toekomstige maatschappij gaan spelen. De huidige prijs is dan ook voornamelijk het resultaat van speculatie. Dave Birch, een online betaalexpert, stelt dat niemand in bitcoin investeert, maar enkel op bitcoin gokt. Het is nog onduidelijk wat de reële, onderliggende waarde is van een bitcoin. Bitcoin en andere cryptocurrencies nemen babystapjes in de richting van mainstream adoptie.

Inmiddels zijn ook de toezichthouders zich ermee gaan bemoeien. De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) waarschuwen beleggers voor het gevaar van digitale valuta. De AFM stelt dat de hype in crypto tekenen vertoont van de Dot.com zeepbel rond de eeuwwisseling. Ook de Vereniging van Effecten Bezitters (VEB) waarschuwt dat er sprake is van een zeepbel in de cryptovaluta.

Daarnaast zijn de volgende bekende economen en investeerders het erover eens dat bitcoin een bubbel is:

  • Warren Buffett zegt dat het slecht zal aflopen met de bitcoin.
  • Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz stelde voor om bitcoin te verbieden, want in zijn ogen dient bitcoin “geen enkel maatschappelijk doel”. Hij waarschuwt dat het een bubbel is.
  • Econoom Robert Shiller heeft zich kritisch uitgelaten over de bitcoin. Hij ontving in 2013 de Nobelprijs voor zijn onderzoek naar het ontstaan van zeepbellen in de economie.
  • Ray Dalio, de eigenaar van het grootste hedgefonds wereldwijd, noemt bitcoin een bubbel.
  • Econoom Nouriel Roubini (die bekend werd door zijn waarschuwing voor de financiële crisis van 2008) noemt bitcoin een “gigantische speculatieve zeepbel”.
  • Miljardair en hedgefonds manager Michael Novogratz stelt dat bitcoin de grootste bubbel van ons leven is, maar dat er tegelijkertijd veel geld aan te verdienen is. Zo lanceerde hij zijn eigen hedgefonds om te investeren in cryptocurrencies en stak hij er ook miljoenen van zijn eigen geld in.
  • Jeremy Grantham van investeringsfonds GMO voorspelde eerder al de crises van 2000 en 2008 en stelt nu dat bitcoin een bubbel is.
  • Alan Greenspan, de voormalige voorzitter van de Federal Reserve, zegt dat bitcoin een bubbel is en geen intrinsieke waarde heeft.
  • Jamie Dimon, de CEO van JP Morgan Chase, noemde bitcoin frauduleus.
  • Jackson Palmer, de oprichter van Dogecoin (een cryptocurrency die begin 2018 een marktkapitalisatie van 2 miljard dollar had), zegt dat cryptocurrency een bubbel is.

Goldman Sachs heeft in januari 2018 gewaarschuwd dat de bitcoin niet alleen een bubbel is, maar zelfs de tulpenmanie overtreft. In een publicatie schrijft Goldman Sachs: “We also believe that cryptocurrencies have moved beyond bubble levels in financial markets, and even beyond the levels seen during the Dutch “tulipmania” between 1634 and early 1637″.

Ook MarketWatch schrijft dat bitcoin relatief gezien de grootste bubbel is in de geschiedenis van de mensheid. De huidige crypto markt is ongeveer 600 miljard dollar. In absolute aantallen, zijn de Dot.com bubbel en de huizenmarkt bubbel van 2008 nog wel groter dan crypto. Als crypto een bubbel is, dan is er nog zeker ruimte voor groei.

De Volkskrant schrijft over de 5 stadia die elke bubbel doorloopt (innovatie, optimisme, speculatie, euforie en paniek) en merkt op dat bitcoin al 4 van de 5 stadia heeft bereikt. De krant vraagt zich openlijk af wanneer het vijfde stadium wordt bereikt. Onlangs is ook geopperd dat er twee aparte bubbels zijn: een bitcoin bubbel en een altcoin bubbel.

We kunnen wel vaststellen dat de waarde van bitcoin in de afgelopen jaren meerdere malen flink is gedaald. Bitcoin heeft veel correcties gehad. Maar daarna is de waarde altijd weer gaan stijgen. Er is een site die bijhoudt hoevaak bitcoin al ‘dood’ is gegaan en de teller staat nu op 245 keer. We kunnen dus stellen dat bitcoin op de lange termijn redelijk goed bestand is tegen correcties.

Het is lastig te bepalen of bitcoin een bubbel is, want niemand weet de intrinsieke waarde van een bitcoin. Als de intrinsieke waarde 0 is, zoals sommigen beweren, dan is bitcoin een grote bubbel. Maar zelfs met een onbekende intrinsieke waarde, laat bitcoin wel alle kenmerken van een bubbel zien. Er is veel speculatie en hype in de crypto markt. Wanneer de bitcoin bubbel uiteen spat en de hype verdwijnt, dan zouden we wel eens een enorme sprong aan innovatie kunnen zien in verschillende industrieën.

Overige bubbels

Maar ook op de huidige aandelenmarkt en huizenmarkt zie je prijzen die niet meer in verhouding staan tot de onderliggende waarde. Veel mensen vrezen dat de aandelenmarkt en de huizenmarkt zich ook nu weer in een bubbel bevinden. Daarnaast zeggen sommigen dat het hele wereldwijde financiële systeem één grote bubbel is. In het kort zijn heel veel zaken dus een bubbel. Sommige mensen noemen dit de everything bubble en waarschuwen, en dat deze wel eens uiteen kan spatten.

Conclusie

Bubbels worden gedreven door sentiment en verhalen, en bitcoin heeft een goed verhaal met veel mysterie. Niemand weet hoe het sentiment van de markt in de toekomst zal zijn. De geschiedenis laat ons zien dat er geweldige innovaties kunnen overblijven als het gevolg van een bubbel. Kijk maar naar Amazon na de crash van de Dot.com bubbel. De waarde van een aandeel Amazon daalde tijdens de Dot.com bubbel van 84 dollar naar 5,5 dollar. In januari 2018 is een aandeel Amazon meer dan 1400 dollar waard. Ook goede projecten dalen wanneer een bubbel uiteenspat, maar die zullen zich vanzelf weer herstellen. Bedenk daarbij ook dat we nu meer Dot.coms hebben dan tijdens de Dot.com crash. De huizenmarkt stortte tien jaar geleden in, maar toch kopen we nog steeds huizen. Uit voorbeelden als de tulpenmanie en de Dot.com crash blijkt dat een snelle prijsstijging wordt gevolgd door een pijnlijke crash. Maar een crash betekent niet per definitie het einde.

Bitcoin staat nog maar aan het begin. Alhoewel niemand weet wat er met de bitcoin zal gebeuren, zal de onderliggende techniek, de blockchain, blijven. De blockchain is erg innovatief en zal in belangrijke mate de toekomst van onze maatschappij bepalen. Daarnaast zouden sommige cryptocurrencies wel eens de hele financiële sector op zijn kop kunnen zetten. De discussie over of bitcoin een bubbel is, leidt volgens de New York Times enkel af van de echte significantie van de blockchain innovatie. Over 15 jaar zou blockchain wel eens een integraal onderdeel van onze digitale infrastructuur kunnen zijn. In deze hypothetische wereld in het jaar 2033, zou het best kunnen zijn dat een bitcoin van 20.000 dollar een koopje is. Maar we leven niet in 2033, maar in 2018. En in deze tijden laat de bitcoin alle kenmerken zien van een klassieke bubbel.

Wanneer je investeert in bitcoin of andere cryptovaluta, wees je dan bewust van de mogelijkheid dat het een zeepbel is. Als je echt in cryptocurrencies gelooft, maar toch denkt dat een grote crash mogelijk is, dan zou je nu een deel van je geld opzij kunnen leggen, om daarmee goedkoop in te kopen als de markt crasht.

Bitcoin bubble grap